Fałszowanie dokumentów jest przestępstwem przeciwko wiarygodności dokumentów, a karalne może być również świadome użycie podrobionego albo przerobionego dokumentu jako autentycznego. Czym różni się podrobienie dokumentu od jego przerobienia, kiedy użycie fałszywego dokumentu jest przestępstwem i jaka kara grozi za fałszowanie dokumentów? Wyjaśniamy też, jakie konsekwencje grożą za fałszowanie faktur i czym fałszerstwo dokumentu różni się od poświadczenia nieprawdy.
Fałszowanie dokumentów jest przestępstwem przeciwko wiarygodności dokumentów. Nie zawsze jednak odpowiedzialność ponosi wyłącznie osoba, która dokument stworzyła lub zmieniła. Karalne może być również świadome użycie podrobionego albo przerobionego dokumentu jako autentycznego.
Fałszowanie dokumentów | Jaki przepis ma zastosowanie?
Podstawowym przepisem dotyczącym fałszowania dokumentów jest art. 270 Kodeksu karnego.
Zgodnie z art. 270 § 1 k.k. odpowiedzialność karną ponosi osoba, która w celu użycia za autentyczny podrabia lub przerabia dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego używa.
To oznacza, że przepisy obejmują dwie zasadniczo różne sytuacje:
- stworzenie fałszywego dokumentu lub przerobienie dokumentu prawdziwego,
- posłużenie się takim dokumentem jako autentycznym.
W praktyce różnica ta może mieć bardzo duże znaczenie dla osoby, której przedstawiono zarzut.
Co oznacza „podrobienie dokumentu”?
Podrobienie dokumentu polega na stworzeniu dokumentu, który ma sprawiać wrażenie autentycznego, mimo że w rzeczywistości nie pochodzi od osoby lub podmiotu, od którego powinien pochodzić. Może ono obejmować tak cały dokument, jak również jego część (np. podpis), może dotyczyć zarówno oryginalnego dokumentu, jak i kserokopii (por. postanowienie SN z 15.05.2024 r., III KK 217/23, LEX nr 3714781).
Czym jest przerobienie dokumentu?
Z przerobieniem dokumentu mamy do czynienia wtedy, gdy sprawca ingeruje w autentyczny dokument i zmienia jego treść w taki sposób, aby dokument uzyskał inne znaczenie niż pierwotnie.
Przykładem może być zmiana:
- daty,
- kwoty,
- danych osoby,
- treści umowy,
- zakresu uprawnienia.
Czy użycie fałszywego dokumentu jest przestępstwem?
Tak – i jest to jedna z najważniejszych kwestii w sprawach dotyczących fałszowania dokumentów.
Osoba, która nie podrobiła dokumentu, również może odpowiadać karnie, jeżeli świadomie używa podrobionego lub przerobionego dokumentu jako autentycznego.
Znamię „użycia” w rozumieniu art. 270 § 1 k.k. postrzegać należy jako przedłożenie dokumentu m.in. organowi, instytucji lub wykorzystanie go w związku z działaniem urządzenia, np. dla weryfikacji tożsamości. Nie musi to być nawet użycie przez sprawcę, lecz może być nim także użycie przez inną osobę, np. organ procesowy wykorzystujący sfałszowany dokument. Chodzi zatem o materializację dokumentu w roli dowodu prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne (wyrok SN z 20.04.2021 r., II KK 132/20, LEX nr 3215600).
Samo posiadanie sfałszowanego dokumentu nie będzie więc jego używaniem, a stanie się nim dopiero np. w chwili okazania Policji podczas kontroli drogowej.
W doktrynie wskazuje się również, że karalnym użyciem nie jest np. okazanie sfałszowanego świadectwa znajomemu, żeby mu zaimponować.
Fałszowanie dokumentów a podpis innej osoby
Szczególną sytuację przewiduje art. 270 § 2 k.k.
Przepis obejmuje m.in. przypadek, gdy ktoś wypełnia blankiet opatrzony cudzym podpisem, niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę, albo takiego dokumentu używa.
Również za ten czyn przewidziana jest kara jak za podstawowy typ fałszowania dokumentów.
Nie oznacza to oczywiście, że każda sytuacja wykorzystania podpisanego wcześniej formularza będzie przestępstwem. Istotne są ustawowe przesłanki, w szczególności działanie niezgodne z wolą osoby podpisanej i na jej szkodę.
Jaka kara grozi za fałszowanie dokumentów?
Podstawowy typ przestępstwa z art. 270 § 1 k.k. zagrożony jest karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
Kodeks karny przewiduje jednak również wypadek mniejszej wagi. W takiej sytuacji sprawcy może grozić:
- grzywna,
- kara ograniczenia wolności,
- kara pozbawienia wolności do 2 lat.
Ponadto art. 270 § 3 k.k. przewiduje odpowiedzialność za przygotowanie do przestępstwa określonego w § 1 – zagrożone grzywną, ograniczeniem wolności albo pozbawieniem wolności do 2 lat.
Fałszowanie faktur | Jeszcze poważniejsze konsekwencje
Szczególne przepisy dotyczą fałszowania faktur.
Zgodnie z art. 270a k.k. osoba, która w celu użycia za autentyczną podrabia lub przerabia fakturę w zakresie okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości należności publicznoprawnej lub jej zwrotu albo używa takiej faktury jako autentycznej, może podlegać karze od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.
Jeżeli faktury opiewają łącznie na kwotę ponad 5 mln zł albo sprawca uczynił sobie z tego przestępstwa stałe źródło dochodu, grozi mu kara od 3 do 20 lat pozbawienia wolności (art. 270a § 2 k.k.).
Osobnym przestępstwem jest wystawienie albo użycie faktury poświadczającej nieprawdę na kwotę powyżej 200 tys. zł. Grozi za to kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności, a przy kwocie ponad 5 mln zł albo stałym źródle dochodu od 3 do 20 lat (art. 271a k.k.).
W najpoważniejszych przypadkach dotyczących fałszywych faktur zastosowanie może znaleźć również art. 277a k.k., który przewiduje karę od 5 do 25 lat pozbawienia wolności w przypadku faktur z kwotą należności przekraczającą 10 mln zł.
Fałszerstwo dokumentu a poświadczenie nieprawdy
Od fałszowania dokumentu w rozumieniu art. 270 k.k. należy odróżnić przestępstwo stypizowane w art. 271 k.k. polegające na poświadczeniu nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne w dokumencie wystawionym przez funkcjonariusza publicznego lub inną osobę uprawnioną do wystawienia dokumentu.
W orzecznictwie podkreśla się, że poświadczenia nieprawdy nie można utożsamiać ze sfałszowaniem dokumentu. Sporządzenie zapisu informacji stwierdzających określone okoliczności musi się bowiem mieścić w zakresie uprawnienia osoby wystawiającej dokument. Poświadczający wystawia dokument we własnym imieniu. Poświadczenie nieprawdy nie jest więc atakiem na autentyczność dokumentu. Czynność poświadczenia nieprawdy dokonana jest w momencie, gdy dokument zawierający to poświadczenie zostanie wprowadzony do obrotu prawnego, np. przez wręczenie go osobie trzeciej, wprowadzenie do repertorium, umieszczenie w aktach, ogłoszenie na posiedzeniu, choćby nawet nie miało ono charakteru jawnego.
W typie podstawowym grozi za to kara od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej – od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.
Kodeks karny przewiduje również odpowiedzialność osoby, która doprowadza do wystawienia dokumentu zawierającego nieprawdę poprzez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu.
Zgodnie z art. 272 k.k. za wyłudzenie poświadczenia nieprawdy grozi kara pozbawienia wolności do 3 lat.
Natomiast posłużenie się dokumentem określonym w art. 271 lub 272 k.k. może stanowić przestępstwo z art. 273 k.k., zagrożone grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat.
Fałszowanie dokumentów | Jak może pomóc prawnik?
Sprawy dotyczące fałszowania dokumentów często wymagają dokładnej analizy zarówno dokumentów, jak i całego przebiegu zdarzeń.
Adwokat lub radca prawny może pomóc m.in. w:
- analizie przedstawionych zarzutów,
- ocenie prawidłowości kwalifikacji prawnej czynu,
- analizie materiału dowodowego,
- udziale w przesłuchaniu podejrzanego,
- składaniu wniosków dowodowych,
- podważaniu dowodów, jeżeli istnieją ku temu podstawy,
- przygotowaniu środków zaskarżenia,
- reprezentowaniu podejrzanego lub oskarżonego przed prokuratorem i sądem.
Prawnik może również pomóc osobie pokrzywdzonej fałszerstwem – m.in. w przygotowaniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, zgromadzeniu materiału dowodowego oraz reprezentowaniu jej interesów w postępowaniu karnym.
Potrzebujesz pomocy w sprawie związanej z fałszowaniem dokumentów? Skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką Sieńko Pięta i Partnerzy Adwokat Poznań.
W sprawach karnych czas ma znaczenie. Im wcześniej zapoznamy się z dokumentacją i okolicznościami sprawy, tym szybciej będziemy mogli ocenić sytuację procesową i zdecydować o dalszych działaniach.
Prowadzimy również sprawy mieszkańców Szamotuł i okolic, więcej informacji na stronie adwokat Szamotuły.
Adwokat Piotr Sieńko
INFORMACJA O AUTORZE ARTYKUŁU | ADWOKAT OD SPRAW KARNYCH POZNAŃ
Adwokat Piotr Sieńko – Adwokat Poznań (Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu)
[email protected] telefon kontaktowy: +48 537 230 390